Trong mọi dấu hiệu hỏng thì mốc là dấu hiệu ít có chỗ để bàn nhất. Lý do là thứ thấy được chỉ là phần nhỏ: đốm màu trên mặt là phần sinh bào tử, còn tơ đã lan vào bên trong, và một số loại mốc sinh độc tố mà nhiệt nấu không phá được. Bài này nói vì sao cắt bỏ phần mốc không đủ, nhóm nào dễ mốc nhất trong bếp chay, và cách chặn nó ngay từ đầu.
Vì sao cắt bỏ phần mốc không đủ
Thấy được chỉ là phần trên mặt. Tơ mốc đã đi vào trong từ trước.
Tơ lan xa hơn đốm màu nhiều. Nhất là trong thứ mềm và ẩm.
Món nước thì tơ lan khắp nồi. Không có phần nào còn nguyên.
Bánh mì thì ruột xốp nên tơ đi rất nhanh. Cắt một lát không giải quyết gì.
Một số mốc sinh độc tố. Độc tố tan trong món và không bay hơi.
Nấu chín không phá được độc tố đó. Đây là điểm khác với vi khuẩn thường.
Đun sôi cũng không. Nhiệt độ bếp nhà không đủ.
Rửa cũng không. Độc tố đã ngấm vào bên trong.
Vớt bỏ lớp trên của sốt không đủ. Phần dưới đã bị.
Không ngửi được độc tố. Món có thể không mùi mà vẫn đã bị.
Nhìn cũng không thấy hết. Chỉ thấy phần sinh bào tử.
Vì vậy quy tắc là bỏ toàn bộ. Cả hộp, cả lọ, cả ổ bánh.
Kiểm cả thứ nằm cạnh nó. Bào tử lan sang thứ bên cạnh.
Đây là thông tin chung cho bếp gia đình. Mốc là trường hợp mà nên dứt khoát bỏ chứ đừng cân nhắc theo giá trị món đồ; nhà có trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người mang thai hay đang bệnh thì càng phải chặt, và có triệu chứng sau khi ăn thì đi khám bác sĩ.
Nhóm dễ mốc nhất trong bếp chay
Bánh mì là nhóm đầu tiên. Ruột xốp và ẩm là điều kiện tốt cho mốc.
Bánh mì mốc thì bỏ cả ổ. Kể cả khi chỉ thấy một đốm ở đầu.
Nấm khô là nhóm thứ hai. Mốc trắng xuất hiện ở nếp gấp trước.
Kiểm nấm khô ở chỗ tối và chỗ gấp. Đó là nơi mốc bắt đầu.
Đồ khô trong lọ hở là nhóm thứ ba. Bột, đậu, gạo khi lọ đã vào ẩm.
Sốt tự pha là nhóm thứ tư. Đốm mốc trên mặt lọ sau vài ngày.
Dưa muối và đồ ngâm nếu không ngập. Phần nhô trên mặt nước là chỗ mốc.
Dầu sả ớt nếu sả không ngập dầu. Cùng nguyên lý.
Tàu hũ ky nếu lọ ẩm. Nhóm này rất sợ ẩm.
Hạt và bột nguyên cám. Dầu trong cám cộng ẩm là điều kiện tốt.
Trái cây khô nếu lọ không kín. Chuối sấy, mít sấy, nho khô.
Gia vị bột nếu thìa ướt. Một lần thìa ướt là đủ.
Món nấu để quá lâu ở ngăn mát. Mốc mọc được cả ở nhiệt lạnh.
Điểm chung của cả nhóm là ẩm gặp không khí. Mọi trường hợp mốc trong bếp đều quy về một điều kiện đó, nên cách chặn cũng chỉ có một hướng là giữ khô và giữ kín.
Chặn mốc ngay từ đầu
Giữ khô là biện pháp chính. Mốc cần ẩm, không có ẩm thì không mọc.
Lọ kín cho mọi đồ khô. Túi nylon không chặn được ẩm.
Gói hút ẩm trong mỗi lọ. Phơi nắng rồi dùng lại.
Tay và thìa phải khô. Giữ một thìa riêng cho kệ đồ khô.
Đặt lọ xa bếp và xa bồn. Hai chỗ đó là nguồn hơi nước.
Bánh mì thì túi giấy hoặc đông lạnh. Túi nhựa giữ ẩm và mốc rất nhanh.
Sốt thì tráng lọ nước nóng trước khi đổ. Lọ sạch quyết định hạn của cả lọ.
Lau miệng lọ sau mỗi lần múc. Sốt dính miệng lọ là chỗ mốc bắt đầu.
Đảm bảo đồ ngâm ngập hẳn. Phần nhô lên là chỗ mốc.
Đè vật nặng lên nếu đồ nổi. Một túi nước sạch làm được việc đó.
Lọ nhỏ tốt hơn lọ lớn. Hết nhanh thì ít thời gian cho mốc.
Trữ lạnh nhóm dễ mốc. Lạnh làm chậm mốc rõ rệt.
Kiểm lọ mỗi tháng. Mở ra ngửi và nhìn nếp gấp.
Khô và kín là toàn bộ cách chặn. Không có chất nào thêm vào để chống mốc trong bếp nhà; thứ duy nhất hiệu quả là không cho ẩm và không cho khí vào, và hai việc đó chỉ cần một cái lọ nắp vặn với một gói hút ẩm.
Xử lý khi đã phát hiện mốc
Bỏ toàn bộ phần trong lọ hay hộp. Không tách phần.
Đừng mở lọ mốc gần thức ăn khác. Bào tử bay ra và đậu sang thứ khác.
Mang ra ngoài rồi mới mở. Hoặc bỏ cả lọ vào túi kín trước.
Rửa lọ bằng nước nóng. Nước nóng và xà phòng.
Phơi lọ dưới nắng cho khô hẳn. Lọ còn ẩm là mời lại vấn đề.
Kiểm tất cả lọ trên cùng kệ. Bào tử ít khi chỉ ở một chỗ.
Lau kệ và khe kệ. Vụn trong khe là chỗ trú.
Lau tủ lạnh nếu mốc ở trong tủ. Cả thành, khay và gioăng cửa.
Chải gioăng cửa bằng bàn chải nhỏ. Nếp gioăng là chỗ mốc hay mọc.
Kiểm lại sau một tuần. Mốc trở lại nghĩa là còn nguồn.
Xem lại độ kín của nắp. Nắp hở là nguyên nhân phổ biến nhất.
Xem lại chỗ đặt. Gần bếp hay gần bồn thì chuyển chỗ.
Ghi lại loại nào hay mốc. Loại đó thì mua ít hơn hoặc trữ lạnh.
Một lần xử lý nên làm cho cả kệ. Xử lý từng lọ riêng lẻ là lý do mốc quay lại, vì chỉ cần một lọ còn sót thì sau vài tuần cả kệ lại như cũ.
Những thứ khác cũng không nên tiếc
Hộp phồng nắp thì bỏ. Khí sinh trong hộp kín là dấu hiệu nặng.
Không mở hộp phồng ra xem. Áp suất bên trong có thể bắn ra.
Đồ có nhớt thì bỏ. Rửa không cứu được.
Món đã hâm ba lần thì bỏ. Cả về vị lẫn an toàn.
Món để ngoài quá hai giờ thì bỏ. Không cho vào tủ để hâm sau.
Đồ đã rã đông rồi để ấm thì bỏ. Không tái đông.
Dầu đã sẫm và hắc thì bỏ. Dùng tiếp làm cả món có mùi.
Gạo có mọt thì bỏ phần trong lọ. Sàng bỏ mọt không đủ.
Măng và sắn chưa xử lý đúng thì bỏ. Đây là nhóm cần luộc thay nước.
Khoai tây mọc mầm nhiều thì bỏ cả củ. Mầm ít thì cắt bỏ sâu quanh đó.
Đồ không rõ nấu hôm nào thì bỏ. Không có nhãn thì không có căn cứ.
Đồ trong tủ mất điện lâu thì bỏ. Nhất là nhóm có đạm.
Không cho ai thứ mình không dám ăn. Kể cả vật nuôi.
Tiếc đúng chỗ là mua ít hơn chứ giữ lâu hơn. Toàn bộ ý của danh mục này là như vậy: cách giảm bỏ phí không phải là kéo dài hạn của thứ đã tới giới hạn, mà là mua và nấu lượng vừa để không bao giờ phải đứng trước quyết định đó.
