Trên cùng một kệ có hai kiểu ghi hạn nghĩa hoàn toàn khác nhau, và phần lớn người mua không phân biệt. Kết quả đi theo hai hướng ngược nhau và cả hai đều tốn: nhà thì bỏ cả hộp còn tốt vì thấy quá ngày một hôm, nhà thì ăn thứ đã thật sự quá hạn vì nghĩ nó chỉ là ngày khuyến nghị. Bài này nói rõ hai kiểu hạn đó, và cái quan trọng hơn — vì sao mọi hạn in đều mất hiệu lực khi gói đã mở.
Hai kiểu hạn khác nhau
Hạn sử dụng là mốc an toàn. Quá mốc đó thì không nên dùng nữa.
Nó dùng cho nhóm dễ hỏng. Đậu hũ, chả chay, sữa hạt, đồ tươi đóng gói.
Hạn nên dùng trước là mốc chất lượng. Quá mốc đó thì kém ngon nhưng thường chưa hỏng.
Nó dùng cho nhóm để lâu. Đồ khô, đồ hộp, bánh khô, gia vị.
Đọc chữ đi kèm con số. Chính chữ đó cho biết đang đọc kiểu hạn nào.
Không có chữ thì suy theo nhóm hàng. Nhóm tươi thì coi như hạn sử dụng.
Ngày sản xuất chỉ cho biết hàng mới hay cũ. Nó không phải hạn.
Chọn hàng mới sản xuất khi cùng giá. Nhất là với nhóm có dầu.
Số lô không liên quan tới hạn. Đừng lẫn với ngày.
Định dạng ngày khác nhau giữa các nước. Hàng nhập có thể ghi tháng trước ngày.
Đọc chữ in nhỏ ở mép gói. Hạn thường in ở mép hàn hoặc đáy hộp.
Chữ mờ thì soi lên sáng. In dập nổi thì nghiêng gói mới thấy.
Không mua gói không đọc được hạn. Không có căn cứ thì không trữ được.
Hiểu đúng hai kiểu hạn là tiết kiệm thật. Với nhóm đồ khô thì quá hạn nên dùng trước vài tuần thường vẫn nấu được, còn với nhóm đạm tươi thì quá hạn sử dụng một hôm là nên bỏ — nhầm lẫn giữa hai bên là nguồn của cả việc bỏ oan lẫn việc ăn phải đồ đã hỏng.
Hạn mất hiệu lực khi đã mở
Mọi hạn in đều tính cho gói chưa mở. Đây là điểm quan trọng nhất của bài.
Mở gói là bắt đầu đếm lại. Từ ngày mở, không từ hạn in.
Ghi ngày mở lên gói. Đó là con số duy nhất còn hiệu lực.
Dùng băng giấy dán lên. Bút viết lên nhựa thì mờ.
Đồ hộp mở rồi thì ba tới bốn ngày. Dù hạn in còn hai năm.
Chuyển sang hộp khác sau khi mở. Đừng trữ trong hộp kim loại đã mở.
Đậu hũ mở bao thì hai tới ba ngày. Ngâm nước sạch đổi mỗi ngày.
Gói hút chân không mở rồi mất lợi thế. Hạn về mức của hàng tươi cùng loại.
Nước tương mở nắp thì vài tháng. Để tủ lạnh thì giữ mùi lâu hơn.
Đồ khô mở gói thì tính theo tháng. Lọ kín thì chậm hơn, túi hở thì nhanh hơn.
Gia vị mở nắp thì mất mùi dần. Kiểm bằng cách ngửi, không bằng hạn in.
Sốt tự pha thì không có hạn in. Ghi ngày pha và đặt hạn một tuần.
Không dồn phần mới vào lọ đang dùng. Hạn tính theo phần cũ.
Nhãn ngày mở thay thế mọi hạn in. Sau khi mở gói thì chữ in trên bao bì chỉ còn là thông tin cũ, và cái quyết định là dòng chữ tự tay ghi lên nắp — nên bút và băng giấy cạnh tủ là dụng cụ đáng có nhất cho việc này.
Hàng thủ công và hàng chợ
Hàng chợ thường không có hạn in. Đậu hũ, chả chay, bánh làm tay.
Coi như hạn rất ngắn. Một tới hai ngày là mức an toàn.
Hỏi người bán làm hôm nào. Câu hỏi đơn giản và thường được trả lời thật.
Chọn sạp bán hết trong ngày. Hàng quay vòng nhanh thì mới.
Không mua hàng cuối buổi để trữ. Rẻ hơn nhưng hạn đã ngắn.
Hàng thủ công đóng gói thường ghi ngắn hạn. Vì không có chất bảo quản.
Đọc thành phần để biết có bảo quản không. Loại không có thì hạn ngắn hơn nhiều.
Hàng không bảo quản thì trữ lạnh ngay. Đây là nhóm cần lạnh nhất.
Ghi ngày mua lên gói. Với hàng chợ thì ngày mua là mốc duy nhất.
Đặt nhóm này ở đầu thực đơn tuần. Nấu trước thứ hạn ngắn nhất.
Không trữ hàng chợ quá hai ngày. Trừ khi đã nấu chín.
Nấu chín rồi thì tính lại ba ngày. Nấu là cách kéo dài hạn.
Hoặc đông nếu chưa dùng kịp. Đông ngay hôm mua chứ đừng đợi.
Hàng thủ công ngon hơn nhưng cần chăm hơn. Đổi lại việc không có chất bảo quản là hạn ngắn, nên nhóm này chỉ nên mua lượng cho một hai bữa và xếp nó vào bữa sớm nhất trong tuần.
Quá hạn thì làm gì
Quá hạn sử dụng thì bỏ. Với nhóm đạm tươi thì không cân nhắc.
Quá hạn nên dùng trước thì kiểm. Ngửi, nhìn, xem bao bì.
Đồ khô quá hạn vài tuần thường còn dùng. Nếu lọ kín và không mốc.
Nhưng nó đã mất mùi phần nào. Nêm thêm hoặc dùng cho món đậm.
Đồ hộp quá hạn thì kiểm hộp trước. Phồng, rỉ, móp gân thì bỏ.
Hộp còn nguyên và không phồng thì mở kiểm. Ngửi và nhìn màu.
Gia vị quá hạn thì kiểm mùi. Còn mùi thì dùng, hết mùi thì bỏ.
Gạo và đậu quá hạn thì kiểm mọt và mốc. Đó là hai thứ cần xem.
Dầu quá hạn thì ngửi. Mùi hắc thì bỏ.
Không nếm để kiểm. Dựa vào mắt và mũi.
Ngờ thì bỏ. Chi phí một gói thấp hơn một đêm khó chịu.
Không cho người khác thứ mình không dám ăn. Nguyên tắc đơn giản.
Ghi lại loại nào hay quá hạn. Loại đó thì mua ít hơn hoặc bỏ hẳn.
Đây là thông tin chung cho bếp gia đình. Những mốc trên là mức chung chứ không phải tư vấn y tế; nhà có trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người đang mang thai hay đang bệnh thì nên bỏ sớm hơn, và có triệu chứng sau khi ăn thì đi khám bác sĩ.
Quản hạn trong bếp nhà
Xếp kệ theo hạn chứ theo loại. Hạn gần ra trước, hạn xa vào trong.
Ghi hạn to ra ngoài gói. Nếu chữ in quá nhỏ.
Giữ một danh sách hạn gần. Tờ giấy dán tủ ghi thứ phải dùng trong tuần.
Kiểm kệ mỗi tháng. Mười lăm phút đọc hạn và xếp lại.
Kiểm tủ lạnh mỗi tuần. Năm phút trước khi đi chợ.
Đặt thứ hạn gần lên mặt bàn. Ra khỏi tủ là nó được nhớ tới.
Lên bữa dùng thứ hạn gần nhất. Thực đơn nên đi theo hạn.
Không mua thêm khi kệ còn nhiều. Chụp ảnh kệ trước khi đi chợ.
Mua lượng dùng trong hai tháng. Với nhóm đồ khô.
Mua lượng dùng trong hai ngày. Với nhóm đạm tươi.
Ghi lại thứ đã bỏ vì quá hạn. Đó là danh sách mua quá nhiều.
Điều chỉnh lượng mua theo đó. Bỏ hai lần liền thì mua ít hơn.
Nói cho cả nhà biết cách xếp. Một người xếp mà cả nhà không biết thì hỏng.
Quản hạn là việc xếp chỗ chứ việc ghi nhớ. Không ai nhớ được hạn của ba mươi món trong bếp, nhưng ai cũng dùng được thứ đang nằm phía ngoài — nên cách xếp tủ và kệ làm phần lớn việc này thay cho trí nhớ.
