Đồ khô hỏng theo một cách khác với rau: nó không nhũn, không có mùi, nó chỉ nằm yên cho tới lúc đã nhạt hoặc đã có mọt. Vì vậy vấn đề của kệ đồ khô không phải là trữ, mà là nhìn thấy và dùng. Một cái kệ được bày đúng là cái kệ mà mở tủ ra là biết nấu gì. Bài này nói cách bày theo tầm mắt, cách nhóm theo món, và cách giữ cho kệ có đồ ra chứ không chỉ có đồ vào.
Bày theo tầm mắt
Thứ dùng hằng ngày để ngang mắt. Gạo, đậu đang dùng, gia vị chính.
Thứ dùng mỗi tuần để tầng dưới. Vẫn thấy nhưng không phải với tay liên tục.
Thứ dùng mỗi tháng để tầng trên. Bột làm bánh, đồ hộp dự phòng.
Không để thứ gì ngoài tầm thấy. Thứ không thấy là thứ không được dùng.
Tầng quá cao thì để lọ dự trữ. Lọ dự trữ ít mở nên ở cao được.
Không xếp hai hàng sâu. Hàng sau bị quên là chuyện gần như chắc chắn.
Dùng giá bậc thang cho kệ sâu. Bậc thang cho thấy cả hàng sau.
Hoặc dùng khay kéo ra được. Kéo khay ra là thấy hết, không phải lục.
Quay nhãn ra phía trước. Nhãn úp vào trong là mất tác dụng.
Dùng lọ trong suốt khi được. Thấy còn bao nhiêu thì biết khi nào mua thêm.
Đèn cho tủ tối thì rất đáng. Tủ tối là lý do nhiều lọ bị bỏ quên.
Giữ mặt kệ trống một khoảng. Chỗ trống để đặt lọ khi đang nấu.
Không để hộp rỗng trên kệ. Hộp rỗng làm người sau tưởng còn hàng.
Tầm mắt quyết định thứ được nấu. Trong thực tế, nhà nấu những gì nhìn thấy, nên bày lại kệ theo tầm mắt thường đổi cả thực đơn trong tuần mà không cần mua thêm gì.
Nhóm theo món chứ theo loại
Nhóm theo món thì nấu nhanh hơn. Lấy một lần là đủ nguyên liệu cho món đó.
Một nhóm cho nước dùng. Nấm khô, tảo bẹ, hồi, quế.
Một nhóm cho món kho. Tương hột, đường thốt nốt, nước tương đậm.
Một nhóm cho món trộn. Giấm, dầu mè, mè rang, đậu phộng.
Một nhóm cho bánh và món ngọt. Bột, đường, bột nở, dừa khô.
Một nhóm cho bữa nhanh. Mì khô, bún khô, đồ hộp.
Dán nhãn tên nhóm lên kệ. Nhãn trên thành kệ giúp cả nhà xếp đúng.
Dùng khay hay giỏ làm vách nhóm. Không có vách thì các nhóm trộn sau một tuần.
Nhóm nào hay dùng thì để gần. Nhóm nước dùng thường là nhóm hay dùng nhất.
Nhóm hiếm dùng thì gom lại một chỗ. Gom lại rồi xem có nên bỏ hẳn.
Một lọ thuộc nhiều nhóm thì chọn nhóm chính. Đừng chia lọ ra hai chỗ.
Xếp lại nhóm khi thực đơn đổi. Nhà đổi món thường xuyên thì nhóm cũng đổi.
Giữ số nhóm ít. Năm nhóm dễ nhớ, mười nhóm thì không ai theo.
Nhóm theo món là cách bày thực dụng nhất. Xếp theo loại thì đẹp mắt nhưng nấu vẫn phải lấy từ bốn chỗ, còn xếp theo món thì mỗi bữa chỉ kéo một khay ra là xong.
Danh sách tồn và đi chợ
Giữ một tờ giấy dán cạnh kệ. Ghi những thứ đang có và mức còn lại.
Gạch ra khi một lọ gần hết. Đó là danh sách đi chợ đã sẵn sàng.
Ghi mức còn theo ba bậc. Đầy, còn nửa, gần hết là đủ chi tiết.
Chụp ảnh kệ trước khi đi chợ. Nhìn ảnh trên điện thoại tránh mua trùng.
Không mua thứ đã có nhiều. Mua trùng là nguyên nhân chính của kệ chật.
Ghi lượng nhà dùng mỗi tháng. Con số đó quyết định cỡ bao nên mua.
Đặt mức tối thiểu cho vài thứ. Gạo, một loại đậu, một lọ nấm khô luôn phải có.
Mua thêm khi tới mức tối thiểu. Không đợi hết hẳn rồi mới mua.
Nhưng đừng tích quá mức tối đa. Mỗi loại ba bốn đơn vị là đủ cho bếp nhà.
Ghi ngày kiểm kệ gần nhất. Để biết khi nào cần kiểm lại.
Người khác trong nhà cũng ghi được. Bút treo cạnh giấy là đủ để việc này bền.
Đừng dùng ứng dụng nếu giấy chạy được. Giấy dán kệ được nhìn mỗi ngày, ứng dụng thì không.
Xem lại danh sách mỗi tháng. Bỏ khỏi danh sách thứ nhà không còn nấu.
Danh sách là thứ biến kệ thành kho có kiểm. Không có nó thì kệ đồ khô luôn ở trạng thái vừa thừa vừa thiếu: thừa thứ mua trùng và thiếu đúng thứ cần cho bữa hôm nay.
Bắt kệ quay vòng
Mỗi tuần nấu một bữa từ kệ. Đó là cách duy nhất để kệ có đồ ra.
Chọn thứ cũ nhất làm nguyên liệu chính. Nhìn nhãn ngày là biết chọn gì.
Lên thực đơn theo kệ chứ theo ý muốn. Mở kệ ra trước rồi mới nghĩ nấu gì.
Đặt thứ cần dùng ra mặt bàn. Ra khỏi kệ là nó được nhớ tới.
Nấu hết một lọ rồi mới mở lọ mới. Không mở hai lọ cùng loại cùng lúc.
Đẩy lọ mới vào trong. Nguyên tắc cũ ra ngoài mới vào trong.
Ghi vào danh sách khi mở lọ mới. Ngày mở là mốc tính hạn.
Mỗi tháng chọn một thứ lâu chưa dùng. Nấu nó hoặc bỏ nó, không để thêm một tháng.
Chia cho người quen nếu thật không dùng. Cho đi tốt hơn để đến lúc phải bỏ.
Đừng mua loại lạ chưa từng nấu. Loại lạ trên kệ thường không ai nấu.
Thử loại mới bằng gói nhỏ nhất. Nếu nhà thích thì lần sau mua lớn.
Ghi lại thứ phải bỏ. Bỏ hai lần cùng một loại thì đừng mua nữa.
Đếm số lọ trên kệ mỗi quý. Số lọ tăng đều mà không giảm là dấu hiệu kệ không quay vòng.
Quay vòng là thước đo duy nhất của kệ đồ khô. Một kệ gọn đẹp mà cả năm không có lọ nào hết thì thật ra là một chỗ trữ đồ sẽ phải bỏ, còn một kệ hơi lộn xộn mà tuần nào cũng có lọ cạn thì đang làm đúng việc của nó.
Kệ nhỏ và bếp thuê
Kệ nhỏ thì phải chọn ít loại. Mười lăm lọ dùng thật hơn ba mươi lọ để lâu.
Chọn thứ dùng được cho nhiều món. Một loại đậu nấu được cả món ngọt và mặn.
Bỏ thứ chỉ dùng cho một món. Trừ khi món đó nấu mỗi tuần.
Dùng lọ cùng cỡ và xếp sát. Cùng cỡ không bỏ khe trống.
Dùng chiều cao thay vì chiều ngang. Kệ treo tường không chiếm mặt bàn.
Treo giỏ dưới kệ. Khoảng trống dưới kệ thường bị bỏ không.
Móc treo trên tường cho dụng cụ. Giải phóng ngăn kéo cho đồ khô.
Không để lọ trên mặt bàn nấu. Mặt bàn cần trống để làm việc.
Mua lượng nhỏ và thường xuyên. Kệ nhỏ thì nhịp mua ngắn là cách giải đúng.
Giữ đúng một lọ mỗi loại. Không có chỗ cho cả lọ dùng và lọ dự trữ.
Dựa nhiều vào đồ hộp nhỏ. Đồ hộp chiếm chỗ vuông vắn và dễ xếp.
Kiểm kệ mỗi hai tuần. Kệ nhỏ thì mọi thứ ở tầm thấy nên kiểm rất nhanh.
Bỏ sớm thứ không dùng. Ở kệ nhỏ, một lọ không dùng chiếm chỗ của một lọ dùng.
Bếp thuê không phải hạn chế lớn. Một kệ mười lăm lọ chọn đúng cộng với nhịp mua ngắn cho ra nhiều món chay hơn một tủ đầy mà không ai biết trong đó có gì.
